12-laboratoriya mashg‘uloti: Nyuton qonuniyatlari va AI orqali kodlash

Mexanika dinamikasi (Nyuton qonuniyatlari) jarayonlarini Algodoo yoki AI yozgan kodlar orqali modellashtirish va kinematik videolarni render qilish

Ushbu laboratoriya mashg‘ulotida talabalar Nyuton qonunlari va impulsning saqlanish qonunini PhET «Collision Lab» simulyatsiyasida tadqiq qiladi, so‘ng Claude yordamida HTML5 Canvas’da elastik to‘qnashuvlar dvigatelini yozadi va natijani Google Antigravity agentlari yordamida tekshiradi. Algodoo — ikki o‘lchamli fizika «qum qutisi» dasturi — mexanik tizimlarni tez prototiplash va kinematik videolarni yozib olish uchun ishlatiladi. Kod natijalari impuls va kinetik energiyaning saqlanishi bo‘yicha sonli tekshiriladi.

📋 12-laboratoriya mashg‘uloti rejasi va tahliliy bosqichlari:

1. Diagnostika va individual reja:
Nyuton qonunlari, impuls saqlanishi hamda sun’iy intellekt vositalarida modellashtirish prinsiplari bo‘yicha test.
2. Mexanika loyihasi: to‘liq pipeline:
Mexanik tizim tahlili, kodni AI orqali generatsiya qilish va natijalarni avtomatlashtirilgan monitoring qilishning uzluksiz zanjiri.
3. Model tahlili (Vascak.cz / PhET):
Ishqalanish kuchi, massa, tezlanish kabi kinematik va dinamik o‘zgaruvchilarni vizual hamda analitik tadqiq etish.
4. Claude va Antigravity monitoring:
Claude yordamida HTML5/JS fizika dvigateli kodini yaratish va Antigravity agentlari yordamida uni monitoring qilish.

💡 Pullik vositalarning bepul muqobillari

Bu sahifada tilga olingan ayrim vositalar pullik, limitli yoki O‘zbekistonda cheklangan bo‘lishi mumkin. Topshiriqlarni quyidagi bepul vositalar bilan ham to‘liq bajarish mumkin:

To‘liq ro‘yxat: SI vositalari sahifasi.

1. Diagnostika va individual o‘quv rejasi

Nyutonning dinamika qonuniyatlari, impuls saqlanishi va AI vositalarida (Claude, Antigravity) kod yaratish arxitekturasi bo‘yicha bilimlaringizni tekshiring.

1-savol: Impulsning saqlanish qonuni (Momentum Conservation) qaysi shartda o‘rinli bo‘ladi?

2-savol: PhET va Vascak.cz kabi platformalar asosan qanday maqsadlarda ishlatiladi?

3-savol: Claude’dan fizika dvigateli (Physics Engine) kodini yaratishni so‘rashda (prompt) qaysi ko‘rsatma muhimroq?

4-savol: Multi-agent ekotizimida Google Antigravity qanday operatsion vazifani bajaradi?

2. Mexanika loyihasi: to‘liq pipeline (Tahlil $\rightarrow$ Kod $\rightarrow$ Monitoring)

Murakkab dinamik simulyatsiyalarni ishlab chiqishda jarayonni bo‘laklarga bo‘lib, har bir qadamni alohida AI vositasiga ishonib topshirish (pipeline architecture) yuqori samaradorlikni ta’minlaydi.

Pipeline bosqichlari:

  • 1. Nazariy tahlil: Fizik tizim modeli (massalar, ishqalanish koeffitsiyentlari, boshlang‘ich tezliklar) PhET yoki Vascak.cz ilovalari orqali emulyatsiya qilinadi.
  • 2. Kod generatsiyasi: Tahlildan olingan xulosalar aniq texnik "prompt"ga aylantirilib, Claude’ga kiritiladi. Claude ushbu formula va parametrlarni HTML5 Canvas + JavaScript kodiga o‘giradi.
  • 3. Avtomatlashtirilgan monitoring: Yozilgan kod Google Antigravity (yoki shunga o‘xshash agentlik tizimlari) orqali tekshiriladi, xatolar tuzatiladi (debugging) va platformaga joylashtiriladi.

Afzalliklar:

  • Vaqtni tejash: Noldan kod yozish o‘rniga, tayyor fizik formulalarga asoslangan generatsiya.
  • Xatolarni kamaytirish: AI tizimlari matematikasini (Nyuton-Rafson iteratsiyalari yoki Eyler/Runge–Kutta usullari) aniq qo‘llaydi.
  • Tizimli takomillashtirish: Antigravity kabi agentlar orqali simulyatsiyaga moslashuvchan funksiyalar (friction, gravity, restitution) ni tezda qo‘shish imkoniyati.

3. Model tahlili: Vascak.cz va PhET

Simulyatsiya kodini yozishdan oldin uning nazariy modellarini va harakat tenglamalarini PhET Interactive Simulations va Vascak.cz orqali tadqiq qilish zarur. Ular to‘qnashuvlar (impuls) va harakat dinamikasini vizual isbotlab beradi.

Nyutonning ikkinchi qonuni va impuls

Jismga ta’sir etuvchi kuch uning massasi va tezlanishi ko‘paytmasiga teng:

$$ \sum \vec{F} = m \vec{a} \quad \text{yoki} \quad \vec{F} = \frac{d\vec{p}}{dt} $$

Elastik to‘qnashuvlarda ham impuls, ham kinetik energiya saqlanadi:

$$ m_1 v_{1i} + m_2 v_{2i} = m_1 v_{1f} + m_2 v_{2f} $$
$$ \frac{1}{2} m_1 v_{1i}^2 + \frac{1}{2} m_2 v_{2i}^2 = \frac{1}{2} m_1 v_{1f}^2 + \frac{1}{2} m_2 v_{2f}^2 $$

Ushbu formulalar simulyatorlarda restitution (qayta tiklanish) koeffitsiyenti $e$ orqali boshqariladi. O‘ta elastik to‘qnashuvda $e=1$, qisman elastik to‘qnashuvda $0 < e < 1$ bo'ladi.

4. Fizika dvigateli: Claude va Antigravity

PhET da tahlil qilingan modellar asosida Claude’ga fizik o‘zgaruvchilarni va rendering mantig‘ini o‘z ichiga olgan batafsil Prompt kiritiladi. Keng ko‘lamli loyihalarda esa Google Antigravity kod sifatini (code linting), aylanma xatolarni (circular dependencies) va mantiqiy nosozliklarni avtomatik tartibga soladi.

Claude prompt strukturasi

"HTML5 Canvas va requestAnimationFrame yordamida ikkita sharning 3 o‘lchamli (3D) mutlaq elastik to‘qnashuvini modellashtir. Massalar va boshlang‘ich tezliklar DOM orqali boshqarilsin. Impulsning saqlanish qonunidan (m1v1 + m2v2 = ...) foydalan va to‘qnashuv deteksiyasini (distance <= r1 + r2) aniq ko'rsat."

Antigravity multi-agent tizimi

  • Kodni tahlil qilish (audit): Vektor operatsiyalaridagi nolga bo‘lish xatolarini (DivisionByZero) proaktiv tarzda topadi.
  • CI/CD orkestratsiyasi: Loyiha ustida ishlashni to‘liq fon rejimiga (background task) o‘tkazib, natijani mustaqil ravishda sinovdan (unit tests) o‘tkazadi.
  • Refaktoring: Monolit kodni kichik, modulyar fizik mantiqlarga ajratadi.

5. Interaktiv dastgoh: 3D elastik to‘qnashuv simulyatori (SI yordamida yaratilgan)

Ushbu dvigatel impuls saqlanish qonuni va Claude texnologiyasidan foydalangan holda yozilgan bo‘lib, jismlar orasidagi elastik to‘qnashuvni vizuallashtiradi.

Moviy shar (m₁)
Binafsha shar (m₂)
📊 Antigravity monitoring ko‘rsatkichlari

Tizim kutilmoqda...

6. Yakuniy taqdimot rubrikasi va manbalar

Loyiha (Tahlil $\rightarrow$ Kod $\rightarrow$ Monitoring) sifati quyidagi rubrika orqali baholanadi (Jami: 100 ball).

Baholash Mezoni
Maksimal Ball
Olingan Ball
Fizik tahlil (Vascak/PhET): Dinamik qonuniyatlarning (Impuls) to‘g‘ri o‘rnatilishi.
30 ball
AI kod generatsiyasi: Claude yordamida Canvas va fizika mantig‘ining mukammal ishlashi.
40 ball
Antigravity monitoring / taqdimot: Xatolarni kuzatish (log) va loyihani ravon taqdim etish.
30 ball
Jami Natija:
90 / 100 ball

Foydalanilgan adabiyotlar (APA 7)

  • 1. Anthropic. (2024). Claude model card addendum. https://www-cdn.anthropic.com/fed9cc193a14b84131812372d8d5857f8f304c52/Model_Card_Claude_3_Addendum.pdf
  • 2. Google. (2025, November 18). Build with Google Antigravity, our new agentic development platform. Google Developers Blog. https://developers.googleblog.com/build-with-google-antigravity-our-new-agentic-development-platform/
  • 3. Halliday, D., Resnick, R., va Walker, J. (2018). Fundamentals of physics (11th ed.). Wiley.
  • 4. PhET Interactive Simulations. (n.d.). Collision Lab. University of Colorado Boulder. https://phet.colorado.edu/en/simulations/collision-lab
  • 5. Vaščák, V. (n.d.). Physics Animations/Simulations [HTML5 animatsiyalar]. Vascak.cz. https://www.vascak.cz/physicsanimations.php (saytda reklama bor, shuning uchun bu yerda havola berilmagan)